อาการปวดเวลานั่ง ไม่ว่าจะนั่งกับพื้นหรือนั่งบนเบาะก็รู้สึกเจ็บปวดขึ้นมาโดยที่บางครั้งก็ไม่เคยเกิดอุบัติเหตุกระแทกที่ก้นมาก่อน เป็นอาการที่มักพบค่อนข้างบ่อย แต่การวินิจฉัยโรคอาจทำได้ค่อนข้างยากเพราะเมื่อพูดถึงอาการปวดหลัง ปวดสะโพก ปวดก้นหลาย ๆ คน แม้กระทั่งแพทย์มักจะมองข้ามไปเพราะมักจะนึกไปถึงกลุ่มกระดูกทับเส้น การอักเสบของกล้ามเนื้อหรือสลักเพชรจมซะมากกว่า

อาการที่เชื่อว่ามีผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยกำลังเป็นอยู่แต่อาจยังได้รับการรักษาที่ยังไม่ถูกวิธีเพราะการวินิจฉัยที่ค่อนข้างยากนั้นก็คืออาการปวดก้นกบนั่นเอง

ในบทความนี้จะพาคุณไปรู้จักกับอาการปวดก้นกบคืออะไร สาเหตุที่ทำให้เกิดอาการปวดก้นกบมีอะไรบ้าง เกิดอาการปวดก้นกบแบบไหนต้องเข้ารับการรักษา มีวิธีแยกโรคปวดก้นกบกับโรคอื่น ๆ อย่างไร เมื่อมั่นใจแล้วว่าเป็นอาการปวดก้นกบจะมีวิธีรักษาอย่างไร รวมถึงแนะนำการบริหารแก้ปวดก้นกบที่สามารถปฏิบัติได้เองง่าย ๆ

ปวดก้นกบ (Tailbone Pain)

อาการปวดก้นกบเป็นอาการที่มักถูกมองข้ามเนื่องจากลักษณะอาการที่ผู้ป่วยเจอมักจะคล้ายกับอาการปวดจากโรคอื่นอย่างเช่น โรคกระดูกสันหลังเสื่อม โรคหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อม ข้อสะโพกเสื่อม หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ปวดสะโพกร้าวลงขา โรคเยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ แม้แต่โรคริดสีดวงทวารก็มีอาการปวดก้นเช่นกัน

โดยอาการปวดก้นกบนั้นมักจะสร้างความทรมานให้กับผู้ป่วย เพราะผู้ป่วยจะรู้สึกปวดก้นทุกครั้งที่นั่ง ไม่ว่าจะนั่งพื้นแข็งหรือจะนั่งเบาะนิ่มก็ตาม และจะปวดมากขึ้นเมื่อมีการเปลี่ยนทางนั่งเป็นท่ายืน หรือหากอาการปวดก้นกบรุนแรงขึ้น ผู้ป่วยจะรู้สึกปวดก้นขณะขับถ่ายอุจจาระได้อีกด้วย

กระดูกก้นกบ คืออะไร

กระดูกก้นกบเป็นกระดูกส่วนปลายที่ต่อมาจากกระดูกสันหลังส่วนเอวข้อที่ 5 ลงมา ลักษณะของกระดูกก้นกบจะเป็นทรงสามเหลี่ยมคว่ำประกอบไปด้วยกระดูกชิ้นเล็ก ๆ ประมาณ 5 ชิ้นเชื่อมต่อจนเป็นกระดูกชิ้นเดียวกันที่มีความแข็งแรงมาก และเป็นกระดูกที่เชื่อมติดกับกระดูกกระเบนเหน็บซึ่งอยู่เหนือขึ้นไปจากกระดูกก้นกบ

กระดูกก้นกบจะไม่สามารถขยับ เคลื่อนไหวได้เหมือนกับกระดูกสันหลัง แต่มีหน้าที่รับน้ำหนักและกระจายแรงขณะนั่ง และยังเป็นจุดยึดเกาะของกล้ามเนื้อเส้นเอ็นบริเวณอุ้งเชิงกรานอีกด้วย

สาเหตุอาการปวดก้นกบ

อย่างที่ได้กล่าวไปแล้วว่ากระดูกก้นกบเป็นกระดูกที่มีความแข็งแรงและไม่สามารถขยับข้อต่อระหว่างชิ้นกระดูกได้เหมือนกับกระดูกสันหลัง ดังนั้นอาการปวดจากการใช้งานเหมือนกระดูกสันหลังก็แทบจะไม่เกิดขึ้นสำหรับกระดูกก้นกบ ส่วนใหญ่แล้วอาการปวดก้นกบมักมาจากแรงกด แรงกระทำจากภายนอก

1. ภาวะกระดูกข้อเสื่อม

ถึงแม้ว่ากระดูกก้นกบจะมีความแข็งแรงมาก แต่เมื่ออายุมากขึ้นความแข็งแรงของกระดูกย่อมลดลงไปตามกาลเวลา อย่างที่ได้กล่าวไปแล้วข้างต้นว่ากระดูกก้นกบยังประกอบไปด้วยกระดูกชิ้นเล็ก ๆ ประมาณ 5 ชิ้น ดังนั้นเมื่อข้อกระดูกเสื่อมจึงทำให้ความแข็งแรงของกระดูกก้นกบลดลง และเกิดอาการปวดก้นกบขึ้นมาได้

2. อุบัติเหตุ

เป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่มักเกิดขึ้นกับผู้ป่วยที่มาด้วยอาการปวดก้นกบ การหกล้มก้นกระแทกพื้นจะทำให้กระดูกก้นกบกระแทกกับพื้นโดยตรง และทำให้เนื้อเยื่อเส้นเอ็นบริเวณก้นกบอักเสบ หรือหากร้ายแรงกระดูกก้นกบอาจร้าวหรือหักได้ หรือขั้นกระดูกสะโพกหักได้

อาการปวดก้นกบที่เกิดจากอุบัติเหตุสามารถวินิจฉัยว่าเกิดจากกระดูกก้นกบสามารถทำได้ด้วยการเอกซเรย์ เนื่องจากการเอกซเรย์จะทำให้เห็นความผิดปกติของกระดูกก้นกบได้

3. การตั้งครรภ์

เนื่องจากร่างกายจะต้องปรับสรีระใหม่เพื่อรองรับทารกในครรภ์ ดังนั้นจึงมีการหลั่งฮอร์โมนเพศหญิงออกมามากกว่าปกติเพื่อทำให้ข้อต่อเส้นเอ็นขยายตัว โดยเฉพาะบริเวณอุ้งเชิงกรานเพราะเป็นบริเวณที่ทารกในครรภ์อยู่และเป็นบริเวณที่คลอดทารกด้วย 

การขยายของเส้นเอ็นและข้อต่อจะทำให้ความแข็งแรงมั่นคงของข้อต่อลดลง โดยเฉพาะบริเวณที่ทารกอยู่อย่างช่วงกระดูกสันหลังส่วนล่างและกระดูกก้นกบ และเมื่อมีแรงกดจากน้ำหนักตัวที่มากขึ้นจึงทำให้เกิดอาการปวดก้นกบได้ง่าย

4. ภาวะอ้วนลงพุง

ภาวะอ้วนลงพุงจะทำให้สรีระของร่างกายเปลี่ยนไป หน้าท้องที่ยื่นออกมาจะไปดึงให้แนวกระดูกสันหลังแอ่นตามไปด้วย และการที่กระดูกสันหลังแอ่นกระดูกก้นกบที่เป็นส่วนท้ายของกระดูกสันหลังจึงแอ่นเช่นเดียวกัน และการที่แนวกระดูกสันหลังและกระดูกก้นกบเปลี่ยนไปทำให้การกระจายแรงเพื่อรับน้ำหนักจึงทำได้ไม่ดี และทำให้เกิดอาการปวดก้นกบตามมา

5. การนั่งพื้นที่แข็ง

กระดูกก้นกบจะอยู่บริเวณเหนือร่องก้น หากลองใช้มือกดเหนือร่องก้นจะพบกระดูกแข็ง ๆ ซึ่งกระดูกก้นกบจะสามารถสัมผัสกับพื้นโดยตรงเวลาอยู่ในท่านั่ง หากนั่งกับพื้นที่แข็งจะทำให้กระดูกก้นกบที่สัมผัสกับพื้นถูกแรงกดมากเกินไป และทำให้เกิดอาการปวดก้นกบได้ 

อาการปวดก้นกบอักเสบ

ผู้ป่วยที่เป็นก้นกบอักเสบ กระดูกก้นกบเคลื่อน กระดูกก้นกบร้าวหรือหักจะพบอาการเหล่านี้

• ปวดบั้นท้ายตรงกลางเวลาอยู่ในท่านั่ง 
• อาการปวดก้นกบอาจเกิดเพียงข้างเดียวหรือทั้งสองข้างก็ได้
• ผู้ป่วยจะรู้สึกปวดก้นกบได้ตั้งแต่ปวดเล็กน้อยจนไปถึงปวดรุนแรง
• เมื่อมีการเปลี่ยนอิริยาบถ เช่นจากนั่งเป็นยืน จะรู้สึกปวดก้นกบมากขึ้น
• บางครั้งอาจรู้สึกปวดก้นกบขณะขับถ่าย
• กดเจ็บบริเวณกระดูกก้นกบ
• อาจพบอาการชาบริเวณกระดูกก้นกบหรือทวารหนัก
• อาจมีอาการปวดบริเวณอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่นปวดเอว ปวดหลัง

ปวดก้นกบแบบไหนควรพบแพทย์

ผู้ป่วยที่มีอาการปวดก้นกบมักจะรู้สึกปวดขณะที่ก้นสัมผัสกับพื้น เนื่องจากกระดูกก้นกบจะต้องรับแรงกดและสัมผัสกับพื้นโดยตรงทำให้ผู้ป่วยหลายคนมักจะหลีกเลี่ยงการนั่ง ทำให้หลาย ๆ ครั้งก็มักจะรู้สึกว่าอาการหายไปเอง ทั้งนี้เนื่องจากบริเวณเนื้อเยื่อหรือกระดูกก้นกบได้ฟื้นฟูตัวเองจนหายแล้ว โดยส่วนมากมักจะหายได้เองในช่วง 2-3 สัปดาห์

แต่เมื่อใดที่อาการปวดก้นกบไม่ดีขึ้นภายใน 2-3 สัปดาห์ รู้สึกปวดทุกครั้งเมื่อนั่งหรือเปลี่ยนอิริยาบถ เมื่อลองใช้นิิ้วกดบริเวณกระดูกก้นกบจะรู้สึกเจ็บมาก ควรเข้าพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุของอาการปวด เพราะในบางครั้งอาการปวดก้นกบอาจไม่ได้เกิดจากการอักเสบเพียงอย่างเดียว อาจเกิดจากการแตกหักหรือมีเนื้องอกบริเวณกระดูกก้นกบ หรืออาจเป็นโรคอื่น ๆ ที่มีลักษณะอาการปวดคล้าย ๆ กันก็ได้

การตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

เมื่อผู้ป่วยเข้าพบแพทย์ด้วยอาการปวดก้นจะมีแนวทางการวินิจฉัยโรคดังนี้

1. การตรวจร่างกาย ซักประวัติ

อันดับแรกแพทย์จะทำการซักประวัติผู้ป่วยทั้งพฤติกรรมเสี่ยงที่ทำให้เกิดก้นกบอักเสบ อุบัติเหตุหรือการตั้งครรภ์และคลอดบุตรในช่วงเร็ว ๆ นี้ 

หากมีพฤติกรรมเข้าข่ายที่ทำให้เกิดการอักเสบของก้นกบ หรือเพิ่งเกิดอุบัติเหตุล้มก้นกระแทกพื้น หรืออยู่ในระหว่างตั้งครรภ์ เพิ่งคลอดบุตร แพทย์จะส่งให้ผู้ป่วยเข้ารับการตรวจที่ละเอียดอีกครั้งเพื่อหาจุดแตกหักหรือความผิดปกติที่บริเวณก้นกบ

2. การเอกซเรย์

สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการปวดก้นกบและแพทย์สงสัยว่าอาจเกิดจากการร้าวหรือแตกหักของกระดูกก้นกบ แพทย์จะส่งให้ผู้ป่วยเข้ารับการเอกซเรย์ ทั้งนี้แพทย์จะสามารถเห็นความผิดปกติของกระดูกก้นกบอย่างการแตกหักหรือมีรอยร้าวได้จากภาพเอกซเรย์

3. การตรวจ CT Scan

บางครั้งการเอกซเรย์อาจทำให้เห็นรอยโรคได้ไม่ชัดเจน แพทย์อาจส่งตัวผู้ป่วยเข้ารับการตรวจด้วย CT scan เนื่องจากภาพจากการทำ CT scan จะทำให้เห็นโครงสร้างภายในได้ดีกว่าการเอกซเรย์

4. การตรวจ MRI

หากแพทย์สงสัยว่าอาการปวดก้นกบเกิดจากการอักเสบของเนื้อเยื่อบริเวณรอบ ๆ กระดูกก้นกบ หรืออาจตรวจหาการแตกหักของกระดูกก้นกบไม่เจอ แพทย์อาจให้ผู้ป่วยเข้ารับการตรวจ MRI ซึ่งการตรวจ MRI จะสามารถเห็นภาพโครงสร้างภายใน โดยเฉพาะเนื้อเยื่อ กล้ามเนื้อ เส้นประสาทได้อย่างชัดเจน 

ปวดก้นกบรักษาอย่างไร

โดยส่วนใหญ่อาการปวดก้นกบสามารถหายได้เองโดยไม่ต้องรับการรักษาแต่อย่างใด แต่ก็สามารถรักษาเพื่อบรรเทาอาการปวดก้นกบได้ไม่ว่าจะรักษาด้วยตนเองหรือรักษาทางการแพทย์ ดังนี้

การบรรเทาอาการด้วยตัวเองเบื้องต้น

ผู้ป่วยสามารถบรรเทาอาการปวดก้นกบได้ด้วยตนเองด้วยวิธีดังนี้

• ประคบเย็น-ประคบร้อน

หากอาการปวดก้นกบมาจากอุบัติเหตุล้มก้นกระแทกพื้น ให้ใช้การประคบเย็นบริเวณที่เกิดอุบัติเหตุทันทีหรือภายใน 48 ชั่วโมง ความเย็นจะช่วยลดการไหลเวียนของเลือดและเมื่อเลือดไม่ไหลไปบริเวณที่บาดเจ็บก็จะทำให้อาการปวดลดลง

และหลังเกิดอุบัติเหตุไปแล้ว 48 ชั่วโมงให้ใช้การประคบร้อนบริเวณที่เกิดอุบัติเหตุ เพื่อช่วยให้เลือดกลับมาไหลเวียนได้ดีขึ้น เมื่อเลือดไหลเวียนดีจะทำให้อาการบาดเจ็บหายเร็วขึ้น

• ปรับท่านั่ง

เพราะการเจ็บกระดูกก้นกบสัมพันธ์กับท่านั่งโดยตรง ผู้ป่วยควรปรับท่าทางการนั่งให้ถูกวิธี โดยให้นั่งหลังตรงหรือโน้มไปข้างหน้าเล็กน้อยแทนการนั่งเอนไปด้านหลัง เนื่องจากการเอนไปข้างหลังจะเป็นการเพิ่มแรงกดให้กับกระดูกก้นกบ

• ใช้หมอนหลุมหรือหมอนรูปโดนัท

อีกวิธีที่สามารถทำได้ง่ายและช่วยลดอาการปวดก้นกบได้ดีคือการใช้เบาะรองนั่งที่มีหลุมหรือหมอนรูปโดนัท เพราะหมอนหรือเบาะรองนั่งลักษณะนี้ทำให้กระดูกก้นกบไม่สัมผัสกับตัวหมอนหรือเบาะรองนั่ง การกดทับของกระดูกก้นกบจึงน้อยลง

• เปลี่ยนอิริยาบถเป็นประจำ

การนั่งอยู่ในอิริยาบถเดิม ๆ จะทำให้กระดูกก้นกบต้องรับแรงกดมาก และเกิดการอักเสบขึ้นได้ง่าย ดังนั้นเพื่อลดการกดทับจึงควรปรับเปลี่ยนอิริยาบถบ่อย ๆ 

• ยืดบริหารร่างกาย

การบริหารร่างกายจะช่วยให้กล้ามเนื้อและข้อต่อแข็งแรงขึ้น การที่กล้ามเนื้อแข็งแรงจะช่วยซัพพอร์ตแรงกดได้ดีขึ้น อาการปวดก้นกบจากแรงกดจึงลดลง

การรักษาทางการแพทย์

หากการบรรเทาอาการปวดก้นกบด้วยตนเองไม่สามารถลดอาการปวดก้นกบได้ อาจต้องเข้ารับการรักษาโดยแพทย์ด้วยวิธีต่าง ๆ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการปวดก้นกบว่ามากน้อยเพียงใด ดังนี้

• การใช้ยาบรรเทาอาการปวด

ขั้นแรกของการรักษาอาการปวดก้นกบแพทย์มักจะให้ใช้ยาบรรเทาอาการปวดและลดการอักเสบ เช่น ยากลุ่ม NSAID เช่น ไอบูโพรเฟน เพื่อลดอาการปวดและบวม

• การทำกายภาพบำบัด

อีกวิธีในการรักษาอาการปวดก้นกบ สามารถใช้การทำกายภาพบำบัดเพื่อลดอาการปวดได้ เช่นการใช้เครื่องอัลตราซาวด์ การทำ shortwave เป็นต้น

• การฉีดสเตียรอยด์

หากผู้ป่วยผ่านการรักษาด้วยการใช้ยาบรรเทาอาการปวดหรือทำกายภาพบำบัดแต่ไม่ได้ผล แพทย์อาจใช้วิธีการรักษาอาการปวดก้นกบด้วยการฉีดสเตียรอยด์กดอาการปวดได้ 

• การรักษาด้วยการผ่าตัด

ถ้าผู้ป่วยผ่านการรักษาด้วยวิธีอื่น ๆ แล้วไม่ได้ผลทั้งหมด แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัด โดยการผ่าตัดกระดูกก้นกบออก โดยวิธีการผ่าตัดจะใช้ก็ต่อเมื่อจำเป็นเท่านั้น

5 ท่ากายบริหารแก้ปวดก้นกบ

อาการปวดก้นกบสามารถแก้ได้ด้วยการบริหารยืดกล้ามเนื้อช่วงอุ้งเชิงกราน ในหัวข้อนี้จะขอยกตัวอย่างท่าบริหารยืดกล้ามเนื้อแก้ปวดก้นกบ 5 ท่า ดังนี้

ท่าที่ 1

นอนหงายโดยให้เท้าทั้งสองข้างราบไปกับพื้น จากนั้นให้งอเข่าขึ้นทั้งสองข้าง พักข้อเท้าของขาขวาไว้บนเข่าของขาซ้าย จากนั้นให้ดึงต้นขาซ้ายเข้าชิดหน้าอกจนรู้สึกตึง 10 วินาที ทำซ้ำ 10 ครั้ง จากนั้นให้เปลี่ยนเป็นอีกข้างแล้วทำเช่นเดียวกัน

ท่าที่ 2

นอนหงายโดยให้เท้าทั้งสองข้างราบไปกับพื้น จากนั้นให้งอเข่าขึ้นข้างหนึ่ง อีกข้างให้ยกขึ้นตรง ๆ โดยที่ปลายเท้าชี้ขึ้น แล้วเอามือทั้งสองจับใต้ข้อพับเข่าไว้แล้วดึงเข้าหาลำตัวให้มากที่สุด ค้างเอาไว้ 10 วินาที ทำซ้ำ 10 ครั้ง จากนั้นให้เปลี่ยนข้างแล้วทำเช่นเดียวกัน

ท่าที่ 3

นอนหงายโดยให้เท้าทั้งสองข้างราบไปกับพื้น จากนั้นให้ชันเข่าขึ้นทั้งสองข้างมือวางข้างลำตัว จากนั้นให้ยกก้นขึ้น ค้างไว้ 5 วินาทีแล้วค่อย ๆ วางลง ทำซ้ำทั้งหมด 30 ครั้ง

ท่าที่ 4

นอนหงายโดยให้เท้าทั้งสองข้างราบไปกับพื้น จากนั้นให้งอเข่าขึ้นข้างหนึ่งเบี่ยงไปหาสะโพกของอีกข้างหนึ่ง ใช้มือทั้งสองข้างกอดเข่าแล้วช่วยบิดไปทางสะโพกของอีกฝั่งไว้จนรู้สึกตึง ค้างไว้ 10 วินาที ทำซ้ำทั้งหมด 10 ครั้ง จากนั้นให้เปลี่ยนข้างแล้วทำเช่นเดียวกัน

ท่าที่ 5

นอนหงายโดยให้เท้าทั้งสองข้างราบไปกับพื้น จากนั้นให้งอเข่าขึ้นทั้งสองข้างพร้อมกับกางแขนไปข้างลำตัว จากนั้นให้บิดสะโพกไปด้านหนังพร้อมกับหนังหน้าไปทางทิศตรงข้ามจนรู้สึกตึงที่หลัง ทำสลับกันไปมาทั้งหมด 30 ครั้ง

แนวทางการป้องกันการปวดก้นกบ

อาการปวดก้นกบสามารถป้องกันได้ ดังนี้

• หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ทำให้เกิดแรงกดกับกระดูกก้นกบมาก ๆ เป็นเวลานาน เช่น การปั่นจักรยานนาน ๆ การนั่งเป็นเวลานานโดยไม่เปลี่ยนอิริยาบถ
• ป้องกันการเกิดอุบัติเหตุการล้มก้นกระแทกพื้นที่จะทำให้เกิดอาการปวดก้นกบ เช่น ไม่ปล่อยให้พื้นเปียกน้ำ ไม่เดินเล่นมือถือขณะเดินหรือขึ้นบันได ระวังสิ่งกีดขวางต่าง ๆ ขณะเดิน
• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ เพราะหากน้ำหนักมากมวลในร่างกายมากมักทำให้กระดูกก้นกบต้องรับแรงกดมากขึ้นไปด้วย

ข้อสรุป

อาการปวดก้นกบเป็นอาการที่มักถูกมองข้ามเพราะมีหลาย ๆ โรคที่มีอาการคล้ายกับอาการปวดก้นกบ อย่างไรก็ตามอาการปวดก้นกบเป็นอาการที่สามารถหายได้เองภายในไม่กี่สัปดาห์โดยไม่ต้องรับการรักษา แต่อย่างไรก็ตามหากอาการปวดก้นกบเป็นมากขึ้นจนเรื้อรังและเป็นนานกว่าหลายสัปดาห์ควรเข้ามาพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุและเข้ารับการรักษาอย่างเหมาะสม

“เข่าเสื่อม” คือ ความเสื่อมสภาพของกระดูกอ่อนที่ “ข้อเข่า” มีหลายสาเหตุและปัจจัย ทั้งมีน้ำหนักตัวมาก,เกิดอาการบาดเจ็บ,หรือแม้แต่กรรมพันธุ์ เป็นต้น หากไม่ได้รับการรักษาอย่างถูกวิธี อาจกระทบต่อชีวิตประจำวันได้

กลไกที่ทำให้เกิดเข่าเสื่อม

เพราะคนส่วนใหญ่มักไม่ให้ความสำคัญกับการดูแลสุขภาพข้อเข่าเท่าที่ควร เพราะเข่าถือเป็นอวัยวะสำคัญที่ใช้รองรับน้ำหนักตัว ทั้งการยืน การเดิน การวิ่ง เมื่ออายุมากขึ้นกล้ามเนื้อบริเวณรอบหัวเข่าที่ช่วยในการพยุง จะค่อยๆ อ่อนแอลง ภาระหน้าที่การรับน้ำหนักจึงตกไปอยู่ที่ข้อเข่ามากขึ้น ทำให้กระดูกข้อต่อ และกระดูกอ่อนของหัวเข่าเสื่อมสภาพลง และเมื่อได้รับแรงกระแทกอย่างต่อเนื่อง ก็จะเกิดอาการอักเสบ เจ็บปวดบริเวณข้อเข่า และทำให้มีอาการบวมได้

5 สัญญาณที่อาจนำไปสู่โรคเข่าเสื่อม

เสียงกรอบแกรบในเข่า ปกติแล้วกระดูกต้นขาและผิวกระดูกหน้าแข้งผิวทั้ง2ชิ้นจะมีหมอนรองกระดูกรองอยู่ ทำหน้าที่ รับนํ้าหนัก กระจายแรง ป้องกันไม่ให้ผิวกระดูกชนกัน และช่วยให้ข้อต่อเคลื่อนไหวได้อย่างราบรื่น และเสียงกรอบแกรบที่ได้ยินคือการเสียดสีกัน เพราะเมื่อหมอนรองกระดูกเสื่อมสลายหรือน้อยลงไป จะทำให้ผิวกระดูกเสียดสีกันจนเกิดเสียงดังครืดคราดขึ้น

เสียงจากเข่า ขณะลุกเดินหรือยืดขา เสียงจากข้อเท้าเวลาขยับข้อเท้า อาจจะกำลังบอกถึงความผิดปกติอะไรบางอย่างของร่างกายอยู่ก็เป็นได้

ยิ่งอายุมากขึ้นทำอะไรยิ่งต้องระวัง หมั่นสังเกตอยู่เสมอ อย่างเช่น เวลาทำกิจกรรมบางอย่าง แล้วได้ยินเสียงตามข้อต่างๆ ดังกรอบแกรบ เช่น เสียงจากเข่า ขณะลุกเดินหรือยืดขา เสียงจากข้อเท้าเวลาขยับข้อเท้า อาจจะกำลังบอกถึงความผิดปกติอะไรบางอย่างของร่างกายอยู่ก็เป็นได้

เสียงดังในข้อ อาจมาจากหลายปัจจัย แต่ปัจจัยหลักๆ เกิดจากก๊าซในน้ำไขข้อกลายเป็นฟอง อย่างกรณีเมื่อหักข้อนิ้วมือ ก็จะทำให้ปลอกหุ้มข้อต่อขยายออก ในขณะที่แรงดันในข้อลดลง ก๊าซที่ละลายอยู่ในน้ำไขข้อจึงผุดเป็นฟองแล้วรวมตัวกันเป็นฟองก๊าซขนาดใหญ่

เมื่อยืดข้อต่อออกไปอีก น้ำไขข้อจะไหลกลับเข้าสู่ข้ออีกครั้ง ทำให้ฟองก๊าซขนาดใหญ่เหล่านั้นยุบลงเป็นฟองขนาดเล็กอย่างรวดเร็วจึงทำให้เกิดเสียงดังภายในข้อหรืออาจเกิดจากการเคลื่อนไหวของข้อ กระดูกอ่อน และเอ็นรอบๆ ข้อ ซึ่งมักจะเป็นบริเวณข้อเข่าและข้อเท้า รวมถึงมีอาการข้อเสื่อมจนทำให้พื้นที่ผิวข้อขรุขระ เมื่อมีการเสียดสีกันจึงทำให้เกิดเสียงได้

เช็คอาการ “ข้อเข่าเสื่อม”

• ปวดเข่า บริเวณข้อ ปวดเรื้อรัง ปวดมากขึ้นเมื่อมีการใช้งาน และทุเลาลงเมื่อพักการใช้งาน
• มีเสียงในข้อเข่า เมื่อขยับเคลื่อนไหว
• ข้อเข่าตึง ฝืด เมื่อพักการใช้งานข้อเข่าเป็นเวลานาน
• ปวดเสียวที่ข้อเข่าเมื่อขึ้น-ลงบันได
• เข่าเปลี่ยนรูป เกิดจากการเสื่อมของเข่า และเกิดกระดูกงอก ทำให้เข่าเปลี่ยนรูป

หากปล่อยไว้นานไม่ทำการรักษา อาจจะรุนแรงถึงขั้นไม่สามารถเดินได้ เพื่อการรักษาข้อเข่าให้อยู่กับเราได้อีกนาน หากมีอาการควรรีบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง

วิธีดูแลตัวเองให้ห่างโรคข้อ

• ควบคุมน้ำหนัก เพราะหนึ่งในสาเหตุใหญ่ของปัญหาเกี่ยวกับข้อ ก็คือความอ้วน ยิ่งมีน้ำหนักตัวมากเท่าไร ข้อต่อต่างๆ ในร่างกายก็ยิ่งต้องรับภาระอันหนักอึ้งมากขึ้นเท่านั้น
• อย่าอยู่ในท่าเดิมนานๆ ให้ปรับเปลี่ยนอิริยาบถบ่อยๆ โดยเฉพาะท่าทางที่ผิดและส่งผลเสียต่อข้อ อย่างการนั่งยองๆ หรือบางคนชอบยืนทิ้งน้ำหนักตัวไปด้านเดียว หมั่นขยับตัว ยืดแขนยืดขา เพื่อบริหารข้อต่อให้ใช้งานได้ดีและป้องกันความเสื่อมไว้เสมอ
• ไม่หักโหมออกกำลังกายจนเกินไป และเสริมสร้างกล้ามเนื้อให้แข็งแรงอยู่เสมอ เพราะหากออกกำลังกายหนักเกินไป จะส่งผลโดยตรงต่อข้อและกระดูก แต่หากอยากออกกำลังกายจริงๆ ก็ควรทำควบคู่ไปกับการเสริมสร้างกล้ามเนื้อ เพราะกล้ามเนื้อจะช่วยแบ่งเบาภาระต่างๆ ของข้อต่อ เมื่อร่างกายต้องเคลื่อนไหวรุนแรง โดยเฉพาะการมีกล้ามเนื้อหน้าท้องและกล้ามเนื้อหลังที่ดี จะทำให้หมอนรองกระดูกสันหลังรับภาระการเคลื่อนไหวและแรงต่างๆ น้อยลง ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงของอาการหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อมได้มาก
• หลีกเลี่ยงการใช้ยาบางชนิดบ่อยเกินความจำเป็น เช่น สเตียรอยด์แบบฉีด เพื่อลดการอักเสบของข้อ เพราะหากใช้บ่อยๆ อาจส่งผลต่อข้อกระดูก ทำให้ข้อเสียและกระดูกบางลงได้

อาการข้อเสื่อม หากไม่ป้องกันเสียตั้งแต่ต้น นอกจากจะนำมาซึ่งความเจ็บปวดทรมานและทำให้การใช้ชีวิตประจำวันยากลำบากขึ้นแล้ว ยังเป็นโรคที่ยากจะรักษาให้หายขาดหรือกลับคืนสู่สภาพปกติ ดังนั้นป้องกันไว้ดีกว่าแก้ 

“หัวเข่าลั่น” หลายคนคงกร๊อบแกร๊บๆ ที่หัวเข่า จนเป็นเรื่องปกติ จนปล่อยปะละเลย แต่รู้หรือไม่? หัวเข่าลั่นแล้วมีอาการปวดร่วมเป็นสัญญาณของข้อเข่าเสื่อมได้

หัวเข่าลั่น เกิดจากแก๊สที่อยู่บริเวณรอบหัวเข่ามีการสะสมกันที่ด้านในของน้ำเลี้ยงข้อเข่าจนเป็นฟองแก๊สในน้ำเลี้ยงข้อเข่า เมื่อมีการขยับหรือมีการงอเข่า ฟองแก๊สนั้นก็จะแตกตัวและทำให้เกิดอาการหัวเข่าลั่นได้ ซึ่งส่วนใหญ่มักพบในขณะที่ต้องงอเข่ามากๆ เช่น การนั่งยองๆ การนั่งคุกเข่า หรือการนั่งพับเพียบนานๆ ซึ่งอาการหัวเข่าลั่นก็อาจเป็นสาเหตุที่ก่อให้เกิดโรคข้อเข่าเสื่อมตามมาได้

อาการหัวเข่าลั่น สามารถแบ่งได้เป็น 2 กรณี

• หัวเข่าลั่นแต่ไม่มีอาการปวด ในกรณีที่ขยับเข่า งอเข่า หรือเหยียดเข่าแล้วมีอาการหัวเข่าลั่น แต่ไม่มีอาการเจ็บใดๆ ตามมา อาจเป็นเพียงแค่การขยับของกระดูกอ่อนที่บริเวณข้อเข่าให้เข้าที่ จึงไม่ใช่อาการของโรคข้อเข่าเสื่อม แต่ทั้งนี้ หากปล่อยไว้นานเข้าก็อาจส่งผลทำให้เกิดโรคข้อเข่าเสื่อมตามมาได้เช่นกัน
• หัวเข่าลั่นแล้วรู้สึกปวด ในกรณีที่มีการงอหรือเคลื่อนไหวบริเวณเข่าแล้วเกิดอาการหัวเข่าลั่นและมีอาการปวดตามมา หรือรู้สึกปวดเมื่อได้รับแรงกดบริเวณเข่า นั่นอาจเป็นสัญญาณของโรคข้อเข่าเสื่อม และหากรู้สึกเหมือนมีอะไรฝืดๆ ติดขัดทุกครั้งที่มีการขยับข้อเข่า อาจแสดงถึงการมีภาวะข้อเข่าเสื่อมที่ค่อนข้างรุนแรงแล้ว

ส่วนการรักษานั้นแพทย์จะทำการตรวจด้วยการเอกซเรย์บริเวณหัวเข่าของผู้ป่วย หากผลการเอกซเรย์พบว่าเป็นอาการของข้อเข่าเสื่อม ก็จะรักษาตามระยะของอาการที่พบ โดยมีตั้งแต่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิต การรับประทานยา การฉีดยา การทำกายภาพบำบัด ไปจนถึงการผ่าตัดหากพบว่ามีอาการข้อเข้าเสื่อมรุนแรงมาก

ดูแลตัวเองให้ไว…ห่างไกลข้อเข่าเสื่อม

• หลีกเลี่ยงการยกของหนัก เพราะจะทำให้ข้อเข่ารับน้ำหนักมากเกินไป จนเกิดอาการปวดสะสมได้
• หลีกเลี่ยงการยืนหรือทำกิจวัตรที่ต้องงอเข่าเป็นเวลานานๆ เช่น นั่งยองๆ นั่งพับเพียบ หรือเดินขึ้นบันไดบ่อยๆ
• หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายที่ส่งผลต่อการรับน้ำหนักของข้อเข่า
• หลีกเลี่ยงกีฬาที่มีผลต่อการกระแทกข้อเข่า เช่น ฟุตบอล บาสเกตบอล และเทนนิส เป็นต้น
• ควบคุมน้ำหนัก
• เลือกใช้เก้าอี้ที่มีที่รองแขน เวลาลุกให้ใช้แขนพยุงเพื่อไม่ให้หัวเข่ารับน้ำหนักมากเกินไป
• เลือกรับประทานอาหารที่มีแคลเซียมสูง และคอลลาเจนสูง เพื่อบำรุงกระดูกให้แข็งแรง

อย่างไรก็ตามอาการหัวเข่าลั่น ไม่ได้ร้ายแรงอะไรหากไม่มีอาการปวดร่วมด้วย แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่มีอาการปวดร่วมด้วยมักเป็นสัญญาณของความผิดปกติบริเวณข้อเข่า ควรหาโอกาสไปพบแพทย์เพื่อตรวจ วินิจฉัยและรับการรักษาอย่างตรงจุด เพราะข้อเข่านั้นมีความสำคัญกับการเคลื่อนไหวและการใช้ชีวิตประจำวันเป็นอย่างมาก